Տնտեսություն
Փաշինյանը խոսել է Հայաստանում 1000 ՄՎտ հզորությամբ նոր ԱԷԿ-ի անհրաժեշտության մասին
Հայաստանին անհրաժեշտ է 1000 ՄՎտ հզորությամբ նոր ատոմակայան՝ արհեստական բանականության ենթակառուցվածքների զարգացման պայմաններում էլեկտրաէներգիայի աճող պահանջարկը բավարարելու համար, հայտարարել է վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը։ Նրա խոսքով՝ նախկինում քննարկվում էր էլեկտրաէներգիայի հնարավոր ավելցուկի օգտագործման հարցը, մինչդեռ Հրազդանում կառուցվող տվյալների կենտրոնի պահանջարկը կարող է փոխել իրավիճակը։
Ավելի վաղ Հայաստանում քննարկվում էր փոքր մոդուլային ատոմակայանի կառուցման տարբերակը։ Այդ մոտեցումը հիմնավորվում էր անվտանգության բարձր մակարդակով և հզորությունը պահանջարկին համապատասխան արագ կարգավորելու հնարավորությամբ։ Սակայն Փաշինյանի վերջին հայտարարություններից հետևում է, որ նոր պահանջների պայմաններում փոքր մոդուլային ռեակտորի հզորությունը կարող է բավարար չլինել, և այժմ դիտարկվում է մեծ՝ գիգավատային էներգաբլոկի տարբերակը։
2026 թվականի սեպտեմբերի 29-ին «Ռոսատոմ» պետական կորպորացիայի ղեկավար Ալեքսեյ Լիխաչովի, Նիկոլ Փաշինյանի և փոխվարչապետ Մհեր Գրիգորյանի բանակցությունների ընթացքում քննարկվել են Մեծամորի ատոմակայանի գործող էներգաբլոկի աշխատանքն ու հետագա հեռանկարները։ «Ռոսատոմի» հաղորդմամբ՝ ավարտվել է ծրագրի հերթական փուլը, և Հայկական ԱԷԿ-ը ստացել է երկրորդ էներգաբլոկի շահագործումը մինչև 2036 թվականը շարունակելու թույլտվություն։
Մեծամորի ԱԷԿ-ի գործող էներգաբլոկը VVER-440 տիպի ռեակտորով ունի 407,5 ՄՎտ էլեկտրական հզորություն։ 2019 թվականի տվյալներով՝ այն ապահովում էր Հայաստանի էլեկտրաէներգիայի արտադրության մոտ 34 տոկոսը։ 2021 թվականին ռուսաստանցի մասնագետներն արդիականացրել էին էներգաբլոկը, իսկ «Ռոսատոմ Սերվիս» ԲԲԸ-ի հետ կնքված պայմանագրով նախատեսվել էր երկարաձգել դրա շահագործման ժամկետը մինչև 2036 թվականը։
Տեսականորեն քննարկվում է նաև էներգաբլոկի աշխատանքի շարունակությունը 2036-2046 թվականներին, սակայն դրա համար անհրաժեշտ կլինեն զգալի ներդրումներ։ Դրանք կուղղվեն անվտանգության և ավտոմատացման համակարգերի արդիականացմանը, ռեակտորի իրանի կրկնակի թրծմանը, ինչպես նաև օգտագործված միջուկային վառելիքի պահպանման կարողությունների ընդլայնմանն ու վերանորոգմանը։
«Ռոսատոմը» հայտնել է, որ Ռուսաստանը պատրաստ է աջակցել գործող կայանի անխափան աշխատանքին և գործընկերներին առաջարկում է տարբեր հզորության՝ մեծ, միջին և փոքր էներգաբլոկների տեխնոլոգիաներ։ Միաժամանակ, Հայաստանում նոր ատոմակայանի հնարավոր կառուցման շուրջ նախկինում բանակցություններ էին ընթանում Ռուսաստանի, ԱՄՆ-ի, Չինաստանի, Հարավային Կորեայի և Ֆրանսիայի հետ։
Տարեսկզբին ԱՄՆ փոխնախագահ Ջեյ Դի Վենսը նշել էր ամերիկյան տեխնոլոգիաներով մինչև 5 մլրդ դոլարի փոքր մոդուլային ռեակտորների մատակարարման հնարավորության մասին։ Քննարկվել էր նաև 4 մլրդ դոլարի վառելիքի մատակարարման և սպասարկման պայմանագրերի կնքումը։ Հայաստանի և ԱՄՆ-ի միջև ստորագրվել էր նաև խաղաղ ատոմի ոլորտում համագործակցության համաձայնագրի շուրջ բանակցությունների ավարտի մասին համատեղ հայտարարություն։
Հայաստանի իշխանությունները նոր ատոմակայանի կառուցման հարցը քննարկել են նաև Ֆրանսիայի հետ։ Իսկ ՌԳԱ Չինաստանի և ժամանակակից Ասիայի ինստիտուտի ավագ գիտաշխատող Վահե Դավթյանի գնահատմամբ՝ հնարավոր է նախագծում ներգրավել տարբեր երկրների ընկերությունների, տեխնոլոգիաների և կապիտալի մասնակցությամբ կոնսորցիում։ Նրա խոսքով՝ այդպիսի մոտեցմամբ կարող են համատեղվել ֆրանսիական, ռուսական, հարավկորեական, չինական և ամերիկյան ռեսուրսները։
Աղբյուր՝ 168.am