«Նռան գույնը»՝ Սայաթ-Նովայի պոեզիայի փարաջանովյան տեսողական մեկնաբանությունը

«Նռան գույնը» ֆիլմի վերլուծությունը ներկայացնում է Սերգեյ Փարաջանովի կինոլեզվի առանձնահատկությունները և դրա կապը Սայաթ-Նովայի պոետիկ համակարգի հետ։ Նյութի առանցքում այն տեսակետն է, որ էկրանավորումը գրական ստեղծագործության բառացի կամ պատկերազարդող վերարտադրությունը չէ, այլ նոր, ինքնուրույն գեղարվեստական իրողություն։

Վերլուծության համաձայն՝ Փարաջանովը հրաժարվում է կենսագրական ֆիլմի ավանդական պատմողականությունից և «Նռան գույնը» կառուցում է խորհրդանշական պատկերների, գույների, ծեսերի ու ստատիկ կոմպոզիցիաների միջոցով։ Նռան հյութը, մոմը, ձեռագրերը, մարմիններն ու գույները ֆիլմում դիտարկվում են որպես համարժեք տեսողական նշաններ։ Առանձնացվում է նաև Սոֆիկո Ճիաուրելիի բազմակի դերակատարումը. նա մարմնավորում է վեց տարբեր կերպար, այդ թվում՝ պատանի Բանաստեղծին, Աննա իշխանուհուն և Սիրո մուսային։

Նյութում ֆիլմի պատկերային կառուցվածքը համադրվում է հայկական միջնադարյան մանրանկարչության, հատկապես Սարգիս Պիծակի ստեղծագործությունների հետ։ Փարաջանովի կիրառած ճակատային դիրքերը, երկչափ տարածականությունը և սահմանափակված ֆոները մեկնաբանվում են որպես մանրանկարչական մտածողության կինեմատոգրաֆիական վերաիմաստավորում։ Ծիսական տեսարաններն ու հայկական եկեղեցական ավանդույթների տարրերը ներկայացվում են ոչ թե որպես էթնոգրաֆիկ նկարագրություն, այլ որպես ֆիլմի միստիկական և փիլիսոփայական կառուցվածքի մաս։

Վերլուծության մեկ այլ առանցք ֆիլմի ձայնային աշխարհն է։ Ըստ նյութի՝ Փարաջանովի մոտ ձայնը չի սահմանափակվում տեսողական գործողությունը ուղեկցող դերակատարությամբ. կենցաղային աղմուկները, եկեղեցական զանգերը, ծիսական երգեցողությունը, մուրճի հարվածներն ու սազի հնչյունները գործում են որպես ինքնուրույն նշանակիչներ։ Նույն կարևորությունն է տրվում լռությանը, որը դիտարկվում է որպես պատկերի իմաստային խտությունը խորացնող միջոց։

Նյութում անդրադարձ է կատարվում նաև ֆիլմի վերամոնտաժին, որն իրականացրել է Սերգեյ Յուտկևիչը։ Ըստ վերլուծության՝ «Սայաթ-Նովա» սկզբնական անվանումից «Նռան գույնը» վերանվանումը և բացատրական տիտրերի ավելացումը ֆիլմը ավելի գծային ու պատմողական դարձնելու փորձ էին։ Սակայն, ինչպես նշվում է հոդվածում, այդ միջամտությունը չվերացրեց Փարաջանովի ստեղծած պատկերային համակարգի ինքնուրույնությունն ու խորհրդանշական ուժը։

Աղբյուր՝ aravot.am