Продолжающиеся уступки Армении не гарантируют долгосрочного мира и могут лишь стимулировать Азербайджан выдвигать новые требования. К такому выводу приходит автор анализа Грайр Палеан, ранее занимавший должности в ООН, ОБСЕ/БДИПЧ и международных организациях.
По его оценке, после поражений в войнах 2020 и 2023 годов переговоры остаются для Еревана наиболее реалистичным способом снизить напряженность и избежать новой войны. Однако отсутствие четких «красных линий» делает переговорный процесс опасным: каждое новое отступление лишает Армению очередного рычага и убеждает Баку, что давления достаточно для получения дальнейших уступок.
Автор отмечает, что соглашение, предварительно парафированное 8 августа 2025 года в Вашингтоне, до сих пор не подписано. Азербайджан связывает подписание с изменением преамбулы Конституции Армении, которая содержит ссылку на Декларацию о независимости 1990 года. Для вынесения новой Конституции на референдум властям необходимы 70 голосов в парламенте, тогда как правящая партия получила 64 мандата на выборах 7 июня 2026 года.
В анализе также говорится, что будущий референдум может столкнуться не только с процедурными трудностями, но и с проблемой общественной легитимности. Для значительной части армян изменение Конституции по требованию Баку может выглядеть не как самостоятельная реформа, а как цена мирного соглашения.
Среди нерешенных вопросов автор выделяет судьбу 19 армян, осужденных азербайджанскими судами, включая трех бывших руководителей Нагорного Карабаха и бывшего государственного министра Рубена Варданяна. Кроме того, около 240 квадратных километров международно признанной территории Армении, занятых Азербайджаном в 2021–2022 годах, остаются под контролем Баку. Из 996-километровой границы делимитирован и демаркирован лишь участок протяженностью около 12 километров в Тавуше.
Отдельным риском Палеан называет кампанию вокруг так называемого «Западного Азербайджана». По его словам, заявления о праве 300 тысяч азербайджанцев на возвращение в Армению не имеют оснований в тексте мирного соглашения и усиливают впечатление, что процесс не закрывает старые претензии, а порождает новые.
Анализ также посвящен проекту TRIPP — 42-километровому маршруту через Сюник, который должен связать основную часть Азербайджана с Нахичеванью. Американской стороне принадлежит 74% компании-оператора, армянской — 26%, а права на маршрут предоставляются на 49 лет. Автор считает, что до начала строительства необходимо юридически закрепить взаимные выгоды Армении, включая транзитные права через Азербайджан и Нахичевань, а также возможный маршрут через Ереван и Гюмри.
Палеан предлагает не отказываться от мирного процесса, поскольку нынешнее отсутствие стрельбы предпочтительнее новой войны, но призывает не путать временное прекращение огня с окончательным урегулированием конфликта. Среди мер он называет поэтапность уступок, международный мониторинг, отказ от конституционных изменений без реального межпартийного согласия, механизм освобождения армянских заключенных и укрепление связей с Францией, Индией и другими партнерами.
По мнению автора, устойчивый мир возможен только при наличии взаимности и действенных гарантий. В противном случае нынешняя «холодная» стабильность может остаться лишь отсутствием войны, не устраняющим причин нового конфликта.
Источник: 168.am
Հայաստանի շարունակվող զիջումները չեն երաշխավորում երկարաժամկետ խաղաղություն և կարող են միայն խրախուսել Ադրբեջանին նոր պահանջներ ներկայացնել։ Այս եզրակացությանն է հանգում Հրայր Պալեանի վերլուծությունը, որը նախկինում պաշտոններ է զբաղեցրել ՄԱԿ-ում, ԵԱՀԿ/ԺՀՄԻԳ-ում և միջազգային կազմակերպություններում։
Նրա գնահատմամբ՝ 2020 և 2023 թվականների պատերազմներից հետո բանակցությունները Երևանի համար մնում են լարվածությունը թուլացնելու և նոր պատերազմից խուսափելու ամենաիրատեսական միջոցը։ Սակայն հստակ «կարմիր գծերի» բացակայությունը բանակցային գործընթացը վտանգավոր է դարձնում. յուրաքանչյուր նոր զիջում Հայաստանին զրկում է հերթական լծակից և Բաքվին համոզում, որ ճնշումը բավարար է նոր պահանջներ ստանալու համար։
Հեղինակը նշում է, որ 2025 թվականի օգոստոսի 8-ին Վաշինգտոնում նախաստորագրված համաձայնագիրը դեռևս ստորագրված չէ։ Ադրբեջանը դրա ստորագրումը կապում է Հայաստանի Սահմանադրության նախաբանի փոփոխության հետ, որը հղում է կատարում 1990 թվականի Անկախության հռչակագրին։ Նոր Սահմանադրությունը հանրաքվեի դնելու համար իշխանությանը խորհրդարանում անհրաժեշտ է 70 ձայն, մինչդեռ 2026 թվականի հունիսի 7-ի ընտրություններից հետո իշխող կուսակցությունն ունի 64 մանդատ։
Վերլուծության համաձայն՝ հնարավոր հանրաքվեն կարող է բախվել ոչ միայն ընթացակարգային, այլև հասարակական լեգիտիմության խնդրին։ Շատ հայերի համար Ադրբեջանի պահանջով Սահմանադրության փոփոխությունը կարող է ընկալվել ոչ թե որպես ինքնուրույն բարեփոխում, այլ որպես խաղաղության համաձայնագրի գին։
Չլուծված հարցերի թվում Պալեանը առանձնացնում է ադրբեջանական դատարանների կողմից դատապարտված 19 հայերի, այդ թվում՝ Լեռնային Ղարաբաղի երեք նախկին ղեկավարների և նախկին պետական նախարար Ռուբեն Վարդանյանի, ճակատագիրը։ Բացի այդ, 2021–2022 թվականներին Ադրբեջանի վերահսկողության տակ անցած՝ Հայաստանի միջազգայնորեն ճանաչված տարածքի շուրջ 240 քառակուսի կիլոմետրը շարունակում է մնալ Բաքվի վերահսկողության ներքո։ 996 կիլոմետրանոց սահմանից սահմանազատված և սահմանագծված է միայն մոտ 12 կիլոմետրը՝ Տավուշի հատվածում։
Պալեանը մեկ այլ ռիսկ է համարում այսպես կոչված «Արևմտյան Ադրբեջանի» շուրջ իրականացվող արշավը։ Նրա խոսքով՝ Հայաստանի տարածքում 300 հազար ադրբեջանցիների «վերադարձի իրավունքի» մասին պնդումները հիմք չունեն խաղաղության համաձայնագրում և ուժեղացնում են այն տպավորությունը, որ գործընթացը ոչ թե փակում է հին պահանջները, այլ նորերն է առաջացնում։
Վերլուծության մեջ անդրադարձ է կատարվում նաև TRIPP ծրագրին՝ Սյունիքով անցնող 42 կիլոմետրանոց երթուղուն, որը պետք է Ադրբեջանի հիմնական տարածքը կապի Նախիջևանի հետ։ Օպերատոր ընկերության 74 տոկոսը պատկանում է ամերիկյան, իսկ 26 տոկոսը՝ հայկական կողմին, իսկ երթուղու նկատմամբ իրավունքները տրամադրվում են 49 տարով։ Հեղինակի համոզմամբ՝ շինարարության մեկնարկից առաջ անհրաժեշտ է իրավականորեն ամրագրել Հայաստանի փոխադարձ օգուտները, այդ թվում՝ Ադրբեջանի հիմնական տարածքով և Նախիջևանով տարանցման իրավունքները, ինչպես նաև հնարավոր երթուղին Երևանի և Գյումրիի միջով։
Պալեանը չի առաջարկում հրաժարվել խաղաղության գործընթացից, քանի որ ներկայիս կրակոցների բացակայությունը նախընտրելի է նոր պատերազմից։ Սակայն նա կոչ է անում ժամանակավոր հրադադարը չշփոթել հակամարտության վերջնական կարգավորման հետ։ Առաջարկվող քայլերի թվում են զիջումների հաջորդականությունը, միջազգային մշտադիտարկումը, առանց իրական միջկուսակցական համաձայնության սահմանադրական փոփոխություններից հրաժարվելը, հայ գերիների ազատման մեխանիզմի ստեղծումը և Ֆրանսիայի, Հնդկաստանի ու այլ գործընկերների հետ կապերի խորացումը։
Հեղինակի գնահատմամբ՝ կայուն խաղաղությունը հնարավոր է միայն փոխադարձության և գործուն երաշխիքների առկայության դեպքում։ Հակառակ պարագայում ներկայիս «սառը» կայունությունը կարող է մնալ պարզապես պատերազմի բացակայություն՝ չվերացնելով նոր հակամարտության պատճառները։
Աղբյուր՝ 168.am
Продолжающиеся уступки Армении не гарантируют долгосрочного мира и могут лишь стимулировать Азербайджан выдвигать новые требования. К такому выводу приходит автор анализа Грайр Палеан, ранее занимавший должности в ООН, ОБСЕ/БДИПЧ и международных организациях.
По его оценке, после поражений в войнах 2020 и 2023 годов переговоры остаются для Еревана наиболее реалистичным способом снизить напряженность и избежать новой войны. Однако отсутствие четких «красных линий» делает переговорный процесс опасным: каждое новое отступление лишает Армению очередного рычага и убеждает Баку, что давления достаточно для получения дальнейших уступок.
Автор отмечает, что соглашение, предварительно парафированное 8 августа 2025 года в Вашингтоне, до сих пор не подписано. Азербайджан связывает подписание с изменением преамбулы Конституции Армении, которая содержит ссылку на Декларацию о независимости 1990 года. Для вынесения новой Конституции на референдум властям необходимы 70 голосов в парламенте, тогда как правящая партия получила 64 мандата на выборах 7 июня 2026 года.
В анализе также говорится, что будущий референдум может столкнуться не только с процедурными трудностями, но и с проблемой общественной легитимности. Для значительной части армян изменение Конституции по требованию Баку может выглядеть не как самостоятельная реформа, а как цена мирного соглашения.
Среди нерешенных вопросов автор выделяет судьбу 19 армян, осужденных азербайджанскими судами, включая трех бывших руководителей Нагорного Карабаха и бывшего государственного министра Рубена Варданяна. Кроме того, около 240 квадратных километров международно признанной территории Армении, занятых Азербайджаном в 2021–2022 годах, остаются под контролем Баку. Из 996-километровой границы делимитирован и демаркирован лишь участок протяженностью около 12 километров в Тавуше.
Отдельным риском Палеан называет кампанию вокруг так называемого «Западного Азербайджана». По его словам, заявления о праве 300 тысяч азербайджанцев на возвращение в Армению не имеют оснований в тексте мирного соглашения и усиливают впечатление, что процесс не закрывает старые претензии, а порождает новые.
Анализ также посвящен проекту TRIPP — 42-километровому маршруту через Сюник, который должен связать основную часть Азербайджана с Нахичеванью. Американской стороне принадлежит 74% компании-оператора, армянской — 26%, а права на маршрут предоставляются на 49 лет. Автор считает, что до начала строительства необходимо юридически закрепить взаимные выгоды Армении, включая транзитные права через Азербайджан и Нахичевань, а также возможный маршрут через Ереван и Гюмри.
Палеан предлагает не отказываться от мирного процесса, поскольку нынешнее отсутствие стрельбы предпочтительнее новой войны, но призывает не путать временное прекращение огня с окончательным урегулированием конфликта. Среди мер он называет поэтапность уступок, международный мониторинг, отказ от конституционных изменений без реального межпартийного согласия, механизм освобождения армянских заключенных и укрепление связей с Францией, Индией и другими партнерами.
По мнению автора, устойчивый мир возможен только при наличии взаимности и действенных гарантий. В противном случае нынешняя «холодная» стабильность может остаться лишь отсутствием войны, не устраняющим причин нового конфликта.
Источник: 168.am
